در دهه‌های سی و چهل خورشیدی، سینمای تجاری ایران بیشتر با فیلم‌های آوازی و ملودرام‌های تکراری شناخته می‌شد. در همین سال‌ها گروهی از فیلم‌سازان و نویسندگان، سینمایی متفاوت را آزمودند.
پیشگامان
- فروغ فرخزاد با مستند «خانه سیاه است» (۱۳۴۱) دربارهٔ آسایشگاه جذامیان، نگاهی شاعرانه و بی‌پرده به سینمای ایران آورد.
- ابراهیم گلستان با «خشت و آینه» (۱۳۴۴) تصویری تلخ و مدرن از تهران ساخت.
- داریوش مهرجویی با «گاو» (۱۳۴۸) بر اساس نوشتهٔ غلامحسین ساعدی، نقطهٔ عطف این جریان را رقم زد.
- مسعود کیمیایی با «قیصر» در همان سال، سینمای بدنه را دگرگون کرد.
میراث موج نو
بهرام بیضایی، ناصر تقوایی، سهراب شهید ثالث و دیگران این مسیر را ادامه دادند. بسیاری از ویژگی‌هایی که بعدها سینمای ایران را در جهان شناساند — واقع‌گرایی، توجه به آدم‌های معمولی و روایت کم‌حادثه — ریشه در همین دوره دارد.
عکس: داریوش مهرجویی — Armin Karami، ویکی‌مدیا کامنز، مجوز CC BY 4.0